Lái xe, chủ xe vừa là nạn nhân, vừa là thủ phạm

Khi bị quy trách nhiệm, phần lớn chủ xe đều đổ lỗi cho lái xe với một cái lý chắc nịch: Không ai bắt anh ta phải đua với thần chết!

Đông xe, ít khách, phải phóng nhanh giành khách

Thời gian gần đây, rộ lên chuyện hàng loạt lái xe khách liên tỉnh đường dài, phóng nhanh, vượt ẩu gây ra những vụ tai nạn giao thông (TNGT) nghiêm trọng làm nhiều người chết và bị thương. Vậy đâu là nguyên nhân khiến những lái xe khách đường dài lại bất chấp cả mạng sống của chính mình và bao người khác?

Để xe khác qua mặt, coi chừng mất việc
Tại khu vực TPHCM, Bến xe Miền Đông (BXMĐ) là một BX khách liên tỉnh lớn nhất, có hơn 1.000 xe xuất bến mỗi ngày, hoạt động trên gần 150 tuyến đi các tỉnh thuộc khu vực miền Bắc, miền Trung, Tây Nguyên và các tỉnh miền Đông Nam Bộ. Cứ vài phút là có 1-2 chuyến xe xuất bến và trên xe chỉ lèo tèo hành khách.

Chiếc xe 45 ghế, biển kiểm soát 53N 4750 thuộc HTX vận tải Thống Nhất, chạy tuyến TPHCM - Kon Tum (giá vé 170.000 đồng/hành khách), rời bến trong khi chỉ có khoảng hơn 10 hành khách. Theo lái xe, với số lượng hành khách như vậy và trên đường không bắt thêm khách, nhà xe khóc ròng là cái chắc.

Còn tài xế xe loại 45 ghế biển kiểm soát 53S -0883 của doanh nghiệp Bình Tâm, chạy tuyến TPHCM - Quảng Ngãi (vé 190.000 đồng/hành khách, bao ăn uống 3 buổi) tính toán: Chi phí nhiên liệu chiều đi - về gần 5 triệu đồng, trả tiền cho 2 lái xe + phụ xe 1,3 triệu đồng (chưa kể phí bến bãi, khấu hao phương tiện, những khoản phát sinh)... Do đó, nếu mỗi chuyến xe chỉ có khoảng 35 khách là coi như nhà xe huề vốn, thậm chí có chuyến lỗ nặng khi xe hỏng hóc trên đường...

Chính vì thế, sau khi xuất bến với số lượng hành khách quá hẻo, lái xe được nhà xe yêu cầu phải bắt thêm khách dọc đường. Tài xế xe biển kiểm soát 53N 4750 xác nhận: "Chắc chắn phải bắt thêm khách mới hy vọng chuyến xe đó có lãi hoặc không bị lỗ. Xe đầy khách cho cả lượt đi và về, sau khi trừ các chi phí, nhà xe lợi khoảng 15-20 ghế".

Thế nhưng, đáng nói là số lượng tuyến và chuyến xe hiện nay ngày càng tăng, trong khi chỉ có vài tuyến quốc lộ, nên để đón được khách dọc đường, các lái xe phải tăng tốc đua nhau, giành giựt từng hành khách. Anh Cường tài xế xe 76k51... chạy tuyến Quảng Ngãi, nói: "Cánh tài xế chúng tôi đều biết rằng phóng nhanh rất nguy hiểm, bởi khi xảy ra tai nạn thường tài xế thiệt mạng trước tiên, nhưng chẳng còn cách nào khác. Nếu cứ chạy chậm rì để những chuyến xe khác qua mặt hớt hết khách, thì sớm muộn bọn tui cũng bị mất việc và cũng chẳng ai thèm thuê".

Áp lực rất lớn từ chủ xe
Ông Hồ Văn Hưởng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô VN, Chủ tịch Hiệp hội Xe khách liên tỉnh và du lịch TPHCM, kiêm chủ nhiệm HTX vận tải Thống Nhất cũng thừa nhận lái xe bị áp lực rất lớn từ chủ xe. Ở một số doanh nghiệp xe tư nhân có tình trạng chủ xe thực hiện khoán chuyến cho lái xe hoặc buộc lái xe phải thực hiện đúng thời gian hành trình và vẫn đảm bảo lượng khách như tuyến: TPHCM - Cần Thơ, TPHCM - Cà Mau... điều này khiến lái xe phải rà rút, phóng nhanh vượt ẩu tranh giành khách để đạt mức khoán.

Tuy nhiên, ông Hưởng lại cho rằng, nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng trên là do cách tổ chức vận tải của các cơ quan quản lý còn nhiều bất cập, luồng tuyến bố trí chồng chéo... Thay vì trước đây chỉ có xe từ TPHCM đi các tỉnh miền Trung, miền Bắc, thì nay ngay cả một số tỉnh ĐBSCL (Cần Thơ, Cà Mau, Trà Vinh...) cũng có tuyến chạy suốt ra Hà Nội, Quảng Trị... Với đoạn đường dài hàng nghìn kilômét như vậy, các phương tiện khó đảm bảo an toàn kỹ thuật, còn lái xe thì mệt mỏi, không quen đường sá cộng thêm áp lực phải giành khách với xe khách khác thì thử hỏi làm sao không dễ gây tai nạn.

Liên quan đến việc loạn xe khách trên quốc lộ, doanh nghiệp Bình Tâm cho biết thêm, chỉ tính riêng xe trên tuyến TPHCM - Quảng Ngãi (chưa kể rất nhiều tuyến khác đi các tỉnh miền Trung, Bắc chạy ngang qua địa bàn Quảng Ngãi), mỗi ngày đã có khoảng 100 chuyến xe. Mật độ xe trên tuyến dày đặc như vậy, các lái xe không rà rút để tranh giành khách mới là chuyện lạ.

Tương tự, ông Nguyễn Thanh Tâm - GĐ Cty TNHH Rạng Đông (có xe chạy các tuyến miền Đông Nam Bộ và Tây Nguyên) cho rằng, cơ quan quản lý cần xem xét, cải tổ lại việc bố trí luồng tuyến, để loại bỏ cho bằng được những yếu tố đẩy nhà xe, lái xe vào tình huống rà rút, tranh giành khách thì hy vọng hạn chế đến mức thấp nhất những vụ tai nạn nghiêm trọng chết người như thời gian vừa qua.