Yêu cầu kiểm điểm cá nhân liên quan đến dự án ôtô tải

Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương rút kinh nghiệm về cách thức quản lý, đồng thời tập trung chỉ đạo Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp (VEAM) nhanh chóng triển khai dự án, quyết toán và đánh giá tác động đến môi trường theo đúng quy định của Nhà nước. Kết quả thực hiện sớm báo cáo lên Chính phủ xem xét.

Trước đó, Thanh tra Chính phủ cũng xác định thiệt hại ban đầu của dự án đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất, lắp ráp ôtô tải tại Thanh Hóa vào khoảng 20 tỷ đồng. Đơn vị trực tiếp triển khai đề án là Tổng công ty động lực và máy nông nghiệp VN (VEAM) đã để xảy ra một số sai phạm như xác định dự toán ban đầu không chính xác, khiến vốn đầu tư tăng vọt từ 320 tỷ đồng lên đến 600 tỷ đồng. Ngoài ra, việc thuê nhà thầu, mua bán, tháo dỡ, vận chuyển thiết bị, dây chuyền nhà máy ôtô Samsung (Hàn Quốc) không đánh giá đúng khối lượng, làm phát sinh chi phí vận chuyển. Đồng thời, việc mua nhà máy nhưng không thực hiện chuyển giao công nghệ cũng khiến chi phí bị đội lên cao.

Theo dự án, chi phí mua nhà xưởng, thiết bị nhà máy ôtô Samsung theo hợp đồng ký ngày 3/6/2004 là: 12.315.164 đôla. Trong đó phần nhà xưởng, thiết bị về Thanh Hoá là 11,3 triệu đôla, tương đương gần 178 tỷ đồng.

Trong đề án kinh doanh trình Bộ Công nghiệp hồi cuối năm 2005, VEAM đặt mục tiêu 9-10 năm sẽ thu hồi vốn. Trong 5 năm đầu đi vào hoạt động sẽ cho xuất xưởng 5.000 xe/năm và đạt khoảng 33.000 xe từ năm thứ 9-10. Tuy nhiên, kế hoạch táo bạo của VEAM đã vấp phải nhiều ý kiến phản đối trong đó có nhiều ý kiến cho rằng, tổng công ty này đã "đi đêm" để mua đống sắt vụn về đắp chiếu.

Sự việc xảy ra vào cuối năm 2004 khi dư luận Hàn Quốc, đặc biệt là thành phố Daegu xôn xao vì vụ bắt bớ một số nhân vật có liên quan đến vụ mua bán nhà máy ôtô tải Samsung giữa Công ty phát triển đô thị Daegu (DUDC) thuộc thành phố Daegu (Hàn Quốc) với Tổng công ty máy động lực và máy công nghiệp VN (VEAM) của VN.

Sau khi đóng cửa nhà máy ôtô Samsung (cuối những năm 90), đến năm 2002 nhà máy đã thuộc sở hữu của DUDC thông qua đấu thầu (gồm đất đai và thiết bị với giá khoảng 94,9 tỷ won). Để giải phóng mặt bằng nhà máy, lấy đất xây dựng đô thị, DUDC đã rao bán thiết bị, nhà xưởng nhà máy ôtô Samsung.

Có 4 doanh nghiệp tham gia đấu thầu mua nhà máy trong đó có VEAM của Việt Nam. Kết quả VEAM đã trúng thầu với giá 12,3 triệu đôla. Ngay lập tức, một công ty không trúng thầu đã kiện lên tòa án yêu cầu hủy kết quả đấu thầu vì cho rằng có nhiều khuất tất trong vụ mua bán này.

Một điểm bất bình thường trong việc “tư vấn mua thiết bị nhà máy Samsung” là VEAM ký hợp đồng với 2 công ty tư vấn. Tổng giá trị của hai hợp đồng là 819.930 USD, khoảng 13 tỷ đồng, tương đương 7% giá trị hợp đồng mua nhà máy, không qua đấu thầu.

Ngày 15/5/2005, Chính phủ có chỉ đạo Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công thương) phải tiến hành kiểm tra những vấn đề liên quan đến việc mua, nhận chuyển giao công nghệ, thuê tư vấn, tháo dỡ, vận chuyển nhà xưởng, máy móc, thiết bị nhà máy ôtô tải Samsung từ Hàn Quốc về VN lắp đặt...